İcra ve iflas hukuku (takip hukuku), borçluların borçlarını zamanında ve rızalarıyla ödememeleri halinde, alacaklıların devlet gücü (icra müdürlükleri ve mahkemeler) aracılığıyla alacaklarına nasıl kavuşacağını düzenleyen kamu hukuku dalıdır.
Bu hukuk dalı, alacaklının hakkına en hızlı şekilde ulaşmasını sağlarken, borçlunun da insan onuruna yaraşır bir hayat sürmesi için gerekli olan asgari mal varlığını korumayı (haczedilemezlik sınırlarını) amaçlar; yani taraflar arasında hassas bir denge kurar. Türkiye'de bu süreçler 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu (İİK) hükümlerine göre yürütülür.
Alacaklının elindeki belgelere ve alacağın niteliğine göre başvurabileceği farklı icra takip yolları vardır:
Alacaklının elinde bir mahkeme kararı (ilam) veya özel bir belge bulunması zorunlu değildir. Sadece para ve teminat alacakları için bu yola başvurulabilir.
Borçluya icra müdürlüğü tarafından bir "Ödeme Emri" gönderilir.
Borçlunun bu borca karşı 7 gün içinde itiraz etme hakkı vardır.
Borçlu süresi içinde itiraz ederse takip durur. Alacaklının takibe devam edebilmesi için mahkemede İtirazın İptali veya İtirazın Kaldırılması davası açması gerekir.
Alacağın Bono (Emre Muharrer Senet), Çek veya Poliçe gibi bir kambiyo senedine dayandığı durumlarda uygulanan, genel takibe göre çok daha hızlı sonuç veren bir takip yoludur.
Borçluya "Ödeme Emri" gönderilir.
İtiraz süresi 5 gün, borcu ödeme süresi ise 10 gündür.
Buradaki en büyük avantaj; borçlunun yapacağı itiraz (imza itirazı veya borç itirazı) icra dairesine değil, İcra Mahkemesine yapılır ve kural olarak satış işlemlerinden başka icra takibini durdurmaz.
Alacaklının elinde bir mahkeme kararı (ilam) veya kanunen ilam niteliğinde sayılan bir belge (örneğin arabuluculuk anlaşma belgesi, noter senetleri vb.) varsa bu yola başvurulur.
Borçluya "İcra Emri" gönderilir.
Borçlunun bu takibe itiraz ederek durdurma şansı yoktur; yalnızca üst mahkemeden Tehir-i İcra (İcranın Geri Bırakılması) kararı getirerek takibi dondurabilir.
Sadece para borçları için değil; çocuk teslimi, taşınmaz tahliyesi veya bir işin yapılması gibi konular için de ilamlı icra takibi yapılır.
Alacak, daha önceden bir rehin (araç rehni) veya ipotek (gayrimenkul ipoteği) ile güvence altına alınmışsa, alacaklının doğrudan haciz yapmadan önce rehnedilen malın satılmasını talep ettiği takip türüdür.
İcra takipleri sırasında taraflar arasında çıkan uyuşmazlıklar genellikle genel mahkemelerde veya uzmanlaşmış İcra Mahkemelerinde çözülür:
İtirazın İptali Davası: İlamsız takipte borçlunun takibe itiraz ederek süreci durdurması halinde, alacaklının genel mahkemelerde (Asliye Hukuk, Ticaret vb.) açtığı ve borcun varlığını ispat etmeye çalıştığı davadır.
Menfi Tespit (Borçlu Olmadığının Tespiti) Davası: Kendisine karşı icra takibi başlatılan veya başlatılma tehlikesi olan kişinin, gerçekte böyle bir borcunun olmadığını mahkeme kanalıyla ispat etmek için açtığı davadır.
İstirdat (Geri Alma) Davası: Borçlu olmadığı halde, icra baskısı ve haciz tehdidi altında borcu ödemek zorunda kalan kişinin, ödediği parayı geri almak için açtığı davadır (Ödemeden itibaren 1 yıl içinde açılmalıdır).
İstihkak Davası: Haciz yapılan bir malın borçluya değil de üçüncü bir kişiye ait olduğunun iddia edilmesi durumunda (örneğin borçlunun evinde arkadaşına ait bir bilgisayarın haczedilmesi), malın kime ait olduğunu belirlemek için açılan davadır.
İhalenin Feshi Davası: İcra dairesi tarafından açık artırma ile satılan bir malın (ev, araç vb.) satış sürecinde usulsüzlük yapıldığını iddia eden tarafların, ihalenin iptal edilmesi için açtığı davadır.
Tasarrufun İptali Davası: Borçlunun, alacaklılarından mal kaçırmak amacıyla mallarını ucuza veya muvazaalı (danışıklı) olarak başkalarına devretmesi halinde; alacaklının o devir işlemlerini iptal ettirerek malın icra yoluyla satışını isteme hakkı tanır.
İflas: Sadece tacir olan (şirketler ve esnaf muafiyeti aşan işletmeler) borçlular için geçerli olan ağır bir tasfiye sürecidir. Borçlarını ödeyemez duruma gelen ticari işletmenin tüm mal varlığına (iflas masasına) el konularak satılır ve tüm alacaklılara paylaştırılır.
Konkordato (Mali Yapılandırma): Mali durumu bozulmuş olan borçluların (şirketlerin veya şahısların), alacaklılarına mahkeme gözetiminde bir plan sunarak borçlarını yapılandırma, indirim alma veya vadeye yayma sürecidir. Bir nevi "iflastan kurtulma ve şirketi yaşatma" projesidir. Konkordato süresince borçluya karşı yeni icra takibi yapılamaz, başlayan takipler durur.
⚖️ Web Sitesi Notu: İcra ve iflas hukuku, "sürelerin" en katı uygulandığı alanların başında gelir. 3 günlük, 5 günlük veya 7 günlük yasal sürelerin bir gün dahi kaçırılması; borcun kesinleşmesine, haksız yere hacizlerle karşılaşılmasına veya alacağın tamamen tahsil edilemez hale gelmesine yol açabilir. Bu nedenle, icra dairesinden bir tebligat alındığında ya da bir alacağın tahsili gerektiğinde, zaman kaybetmeden uzman bir icra avukatından profesyonel destek alınması hayati önem taşır.
Turkish
English
Russian
German
