İş hukuku, işçi ile işveren arasındaki hizmet (iş) ilişkilerini, tarafların karşılıklı hak, borç ve yükümlülüklerini, ayrıca bu tarafların bağlı olduğu sendikalar ve devlet kurumları ile olan ilişkilerini düzenleyen hukuk dalıdır.
İş hukukunun temel felsefesi, ekonomik ve sosyal açıdan işverene kıyasla daha zayıf konumda olan işçiyi korumak ve iş hayatında adil bir denge kurmaktır. Türkiye'de bu alanın ana mevzuat dayanağı 4857 sayılı İş Kanunu'dur. Bununla birlikte Deniz İş Kanunu, Basın İş Kanunu ve İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu da bu dinamik alanın birer parçasıdır.
İş Mahkemelerinde (İş Mahkemesi bulunmayan yerlerde ise Asliye Hukuk Mahkemelerinde) işçi ile işveren arasında en sık görülen dava ve talep konuları şunlardır:
İş sözleşmesinin sona ermesiyle veya çalışma süresi boyunca hak edildiği halde ödenmeyen mali hakların talep edildiği davalardır:
Kıdem Tazminatı: En az 1 yıl çalışmış olan bir işçinin, iş sözleşmesinin işveren tarafından haklı bir neden olmaksızın feshedilmesi veya işçi tarafından haklı nedenlerle (maaşın ödenmemesi, mobbing, sigortanın eksik yatması vb.) feshedilmesi durumunda ödenen tazminattır. Her tam yıl için 30 günlük brüt ücret tutarında hesaplanır.
İhbar Tazminatı: İş sözleşmesini feshetmek isteyen tarafın (işçi veya işveren), kanunda belirlenen bildirim sürelerine (çalışma süresine göre 2 ila 8 hafta arası) uymadan işi aniden bırakması veya işçiyi çıkarması durumunda karşı tarafa ödemek zorunda olduğu tazminattır.
Fazla Mesai (Fazla Çalışma) Ücreti: Haftalık 45 saati aşan çalışmalar fazla mesai sayılır ve her bir saatlik fazla çalışma için işçiye normal saatlik ücretinin %50 zamlı hali ödenmelidir.
UBGT (Ulusal Bayram ve Genel Tatil) Ücreti: İşçinin resmi tatillerde (Ramazan/Kurban bayramları, 29 Ekim, 1 Mayıs vb.) çalıştırılması durumunda, o günün ücretinin tam bir yevmiye fazlasıyla (çift yevmiye olarak) ödenmesi gerekir.
Yıllık İzin Ücreti: İş sözleşmesi sona erdiğinde, işçinin içeride kalan ve kullanmadığı tüm yıllık ücretli izin sürelerinin paraya dönüştürülerek kendisine nakden ödenmesi şarttır.
İş güvencesi kapsamında olan (iş yerinde en az 30 işçi çalışıyor olması ve işçinin en az 6 aylık kıdemi bulunması şartıyla), belirsiz süreli iş sözleşmesi işveren tarafından geçerli bir sebep gösterilmeden feshedilen işçinin açtığı davadır.
İşçi, fesihten itibaren 1 ay içinde arabulucuya başvurmalıdır.
Dava işçi lehine sonuçlanırsa işveren işçiyi işe geri başlatmak zorundadır. Başlatmazsa, mahkemenin belirlediği İşe Başlatmama Tazminatı (4 ila 8 aylık ücret arası) ve Boşta Geçen Süre Ücreti (en çok 4 aylık ücret) işçiye ödenir.
İşverenin, işçiyi sigortasız (kaçak) çalıştırması veya sigorta primlerini gerçek maaşı üzerinden değil de asgari ücretten yatırması (eksik gün/matrah gösterilmesi) durumunda açılan davadır. Bu dava doğrudan sosyal güvenlik hakkı ve emeklilik maaşı ile ilgili olduğu için, Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) da davaya feri müdahil olarak katılır.
İş yerinde veya işin yürütümü sırasında meydana gelen kaza neticesinde yaralanan, uzuv kaybına uğrayan veya hayatını kaybeden işçinin (veya vefat halinde ailesinin) açtığı davalardır:
Maddi Tazminat: İşçinin çalışma gücü kaybı (maluliyet oranı) ve bu yüzden uğradığı geleceğe yönelik kazanç kayıpları ile tedavi giderleri hesaplanır.
Manevi Tazminat: Yaşanan kaza nedeniyle çekilen derin acı, elem ve kederin bir nebze olsun hafifletilmesi amacıyla mahkemece takdir edilen tutardır.
İş hukuku uyuşmazlıklarında hak arama sürecinin ilk ve en önemli adımı arabuluculuktur.
Dava Şartı Arabuluculuk: İşçi alacakları (kıdem, ihbar, fazla mesai vb.) ve işe iade talepleri ile ilgili olarak doğrudan dava açılamaz. Öncelikle Adliye Arabuluculuk Bürosuna başvurulması zorunlu dava şartıdır. Arabuluculuk masasında anlaşma sağlanamazsa, düzenlenen "Anlaşamama Tutanağı" ile birlikte İş Mahkemesinde dava açılabilir.
Zamanaşımı Süreleri: Kıdem, ihbar tazminatı ve yıllık izin ücreti alacaklarında zamanaşımı süresi iş sözleşmesinin sona ermesinden itibaren 5 yıldır. Fazla mesai ve ücret alacaklarında da geriye dönük zamanaşımı süresi yine 5 yıl olarak uygulanır.
⚖️ Web Sitesi Notu: İş davalarında en önemli hukuki kural **"ispat yükü"**dür. Hukukumuza göre, işçinin işten haklı veya haksız olarak çıkarıldığını holds, yani ispatlama yükümlülüğü işverene aittir. Buna karşın; fazla mesai yaptığını, resmi tatillerde çalıştığını iddia eden işçi, bu iddialarını (iş yeri kayıtları, e-postalar, puantaj tabloları veya tanık beyanlarıyla) kendisi ispat etmek zorundadır. Hak kaybına uğramamak, alacakların teknik ve doğru hesaplanmasını sağlamak adına sürecin alanında uzman bir iş hukuku avukatı ile takip edilmesi her iki taraf için de en sağlıklı yöntemdir.
Turkish
English
Russian
German
