Arabuluculuk Nedir ?

Arabuluculuk, taraflar arasındaki hukuki uyuşmazlıkların, mahkeme yoluna gitmeden (veya mahkeme devam ederken), tarafsız ve bağımsız bir üçüncü kişinin (arabulucunun) eşliğinde, barışçıl ve dostane yöntemlerle çözülmesini sağlayan bir alternatif uyuşmazlık çözüm yöntemidir.

Günümüzde hem zaman hem de maliyet açısından büyük avantajlar sağlayan bu yöntem, Türk hukuk sisteminde de çok önemli bir yere sahiptir.

Arabuluculuğun Temel Özellikleri Nelerdir?

Gönüllülük (İstisnalar Hariç): Temel kural, tarafların sürece kendi rızalarıyla başlaması ve istedikleri an süreçten çekilebilmesidir. (Bazı uyuşmazlıklarda ise dava açmadan önce arabulucuya gitmek kanunen zorunludur).
Gizlilik: Arabuluculuk görüşmelerinde konuşulan, ileri sürülen her türlü bilgi, belge ve teklif kesinlikle gizlidir. Bu görüşmelerdeki beyanlar, anlaşma sağlanamazsa ileride açılacak bir mahkemede delil olarak kullanılamaz.
Esneklik ve Kontrol: Mahkemenin aksine, kararı bir hakim değil, tarafların kendisi verir. Süreç tamamen tarafların kontrolündedir ve her iki tarafın da "kazan-kazan" ilkesiyle memnun ayrılması hedeflenir.
Hız ve Ekonomiklik: Yıllar sürebilen mahkeme süreçlerine kıyasla arabuluculuk, günler hatta bazen saatler içinde sonuçlanabilir. Ayrıca mahkeme harçları, bilirkişi ve keşif masrafları gibi yüksek giderleri ortadan kaldırır.

Arabulucu Kimdir?

Arabulucu, uyuşmazlığın taraflarından biri değildir; bir hakim ya da hakem gibi karar verici bir makam da değildir. Arabulucu, Adalet Bakanlığı Arabuluculuk Siciline kayıtlı, bu alanda uzmanlık eğitimi almış, taraflar arasındaki iletişimi kolaylaştırarak onların ortak bir paydada buluşmasına yardımcı olan tarafsız ve bağımsız bir hukukçudur.

Hangi Alanlarda Arabuluculuğa Başvurulabilir?

Üzerinde tarafların serbestçe tasarruf edebileceği (yani tarafların kendi iradeleriyle sulh olabileceği) her türlü özel hukuk uyuşmazlığında arabuluculuğa gidilebilir. Başlıca alanlar şunlardır:

İş Hukuku Uyuşmazlıkları: Kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, fazla mesai ücreti, işe iade talepleri vb.
Ticari Uyuşmazlıklar: Şirketler arası alacak-borç ilişkileri, sözleşmelerden kaynaklanan uyuşmazlıklar vb.
Tüketici Uyuşmazlıkları: Ayıplı mal veya hizmetten kaynaklanan tazminat ve iade talepleri.
Kira ve Kat Mülkiyeti Uyuşmazlıkları: Kira bedeli tespiti, tahliye davaları, kat malikleri kurulu kararlarından doğan uyuşmazlıklar.
Aile ve Tazminat Hukuku: Mal rejimi tasfiyesi, nafaka ve maddi-manevi tazminat talepleri (Boşanma ve velayet gibi konular arabuluculuğa elverişli değildir).

Arabuluculuk Türleri Nelerdir?

Dava Şartı (Zorunlu) Arabuluculuk: Kanunen bazı uyuşmazlıklarda mahkemeye dava açmadan önce arabulucuya başvurulması zorunlu bir ilk adımdır. Başvurulmadan açılan davalar, usulden reddedilir (Örn: İşçi-işveren alacakları, ticari davalar, kira uyuşmazlıkları).
İhtiyari Arabuluculuk: Tarafların aralarında herhangi bir yasal zorunluluk olmaksızın, uyuşmazlığı barışçıl yolla çözmek için tamamen kendi iradeleriyle arabulucuya gitmeyi tercih etmesidir.

Önemli Not: Arabuluculuk süreci sonunda taraflar anlaşmaya varır ve bir "Anlaşma Belgesi" imzalanırsa, bu belge (gerekli durumlarda mahkemeden alınacak icra edilebilirlik şerhi ile) mahkeme ilamı (kararı) niteliği taşır ve kesin bir hukuki sonuç doğurur.