Aile hukuku, medeni hukukun aile ilişkilerini, bu ilişkilerden doğan hak ve yükümlülükleri düzenleyen alt dalıdır. Toplumun en küçük ve en temel birimi olan ailenin kurulması, korunması ve olası bir dağılma durumunda tarafların (özellikle kadın ve çocukların) haklarının güvence altına alınması amacıyla oluşturulmuştur.
Türkiye'de aile hukuku kuralları, temel olarak Türk Medeni Kanunu (TMK) içerisinde yer alır. Evlilik öncesindeki nişanlılık evresinden başlayarak evlilik, boşanma, mal paylaşımı, soybağı, velayet ve nafaka gibi süreçlerin tamamı bu hukuk dalının koruması ve denetimi altındadır.
Aile hukuku kapsamında Aile Mahkemelerinde (Aile Mahkemesi bulunmayan yerlerde ise Asliye Hukuk Mahkemelerinde) görülen en yaygın dava türleri şunlardır:
Aile hukukunun uygulamada en çok karşılaşılan uyuşmazlık alanıdır. İki şekilde açılabilir:
Anlaşmalı Boşanma Davası: En az 1 yıl sürmüş evliliklerde, eşlerin boşanma ve boşanmanın sonuçları (velayet, nafaka, tazminat vb.) konusunda tam bir mutabakata vararak açtıkları, genellikle tek celsede biten dava türüdür.
Çekişmeli Boşanma Davası: Eşlerin boşanma konusunda veya boşanmanın şartlarında (kusur oranı, tazminat miktarı, çocukların velayeti vb.) anlaşamaması durumunda açılan; kanundaki özel (zina, hayata kast, terk, akıl hastalığı vb.) veya genel (evlilik birliğinin temelinden sarsılması) boşanma sebeplerine dayanan dava türüdür.
Velayetin Tenzili/Değiştirilmesi Davası: Boşanma sonrasında çocuğun velayeti kendisine verilen tarafın görevini ihmal etmesi, çocuğun menfaatlerini tehlikeye düşürmesi veya hayat şartlarının değişmesi durumunda, velayetin diğer tarafa verilmesi için açılan davadır.
Kişisel İlişkinin Yeniden Düzenlenmesi: Velayeti kendisinde olmayan anne veya babanın, çocukla geçireceği görüşme sürelerinin (hafta sonu, bayramlar, yaz tatili) yeniden ayarlanması talebidir.
İştirak Nafakası: Boşanma kararıyla birlikte, velayeti alamayan eşin çocuğun bakım, eğitim ve sağlık giderlerine gücü oranında katılması için ödediği nafaka türüdür.
Yoksulluk Nafakası: Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek olan ve boşanmada diğer eşe göre daha az kusurlu ya da kusursuz olan tarafa (genellikle süresiz olarak) bağlanan nafakadır.
Nafakanın Artırılması (Uyarlanması) Davası: Ekonomik şartların değişmesi, paranın değer kaybetmesi veya ihtiyaçların artması durumunda mevcut nafaka miktarının güncellenmesi için açılır.
Türk hukukunda 1 Ocak 2002'den sonra evlenenler için yasal mal rejimi "Edinilmiş Mallara Katılma Rejimi"dir. Bu kapsamda eşler evlilik süresince satın aldıkları malları boşanma durumunda yarı yarıya paylaşırlar. Boşanma davası kesinleştikten sonra açılan bu davada; değer artış payı alacağı ve katılma alacağı gibi teknik hesaplamalar yapılarak mal varlığı tasfiye edilir.
Boşanmaya sebep olan olaylar yüzünden mevcut veya beklenen menfaatleri zarar gören kusursuz veya daha az kusurlu tarafın, kusurlu taraftan talep ettiği tazminat davasıdır. Boşanma davasıyla birlikte açılabileceği gibi, boşanmanın kesinleşmesinden itibaren 1 yıl içinde bağımsız bir dava olarak da ikame edilebilir.
Soybağının Reddi Davası: Kanunen evlilik birliği içinde doğan çocuğun babası kocadır (babalık karinesi). Ancak koca, çocuğun kendisinden olmadığını iddia ediyorsa, DNA incelemesi yoluyla bu bağın koparılması için dava açabilir.
Babalık Davası: Evlilik dışı doğan çocuğun biyolojik babasının mahkeme kararıyla tespiti ve çocukla baba arasında hukuki bağ kurulması amacıyla anne veya çocuk tarafından açılan davadır.
6284 Sayılı Kanun Kapsamında Koruma ve Uzaklaştırma Talepleri: Aile içi şiddete maruz kalan veya kalma tehlikesi olan eş ve çocukların korunması için acil önlem kararlarının alınması sürecidir.
Evlenmeye İzin (İddet Müddetinin Kaldırılması) Davası: Boşanmış bir kadının yeniden evlenebilmesi için kanunen beklemesi gereken 300 günlük sürenin (hukuki adıyla iddet müddeti), kadının hamile olmadığının tıbbi raporla ispatlanması halinde mahkemece kaldırılması işlemidir.
Nişanın Bozulmasından Doğan Davalar: Nişanın haksız yere bozulması halinde hediyelerin iadesi, yapılan masrafların tahsili ve maddi-manevi tazminat taleplerini içerir.
Aile hukuku davaları, tarafların mahrem hayatını doğrudan ilgilendiren ve duygusal yıpranma payı oldukça yüksek olan süreçlerdir. Bu nedenle kanun koyucu, aile hukuku duruşmalarının gizli yapılmasına karar verebilir. Süreçlerin hem maddi hem de manevi olarak en az zararla atlatılması, velayet ve mal paylaşımı gibi teknik konularda hak kaybı yaşanmaması adına alanında uzman bir avukattan profesyonel destek alınması büyük önem taşımaktadır.
Turkish
English
Russian
German
